توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥٧ - امثله و شواهد آن

شرح فارسى:

توضيح‌

چنانچه گفته شد قصر يا حقيقى است و يا اضافى، براى قصر حقيقى چهار قسم و براى اضافى شش قسم گفته‌اند:

اما چهار قسم قصر حقيقى:

قصر حقيقى يا قصر موصوف بر صفت است و يا بالعكس يعنى قصر صفت بر موصوف مى‌باشد.

و هركدام از ايندو يا حقيقى غير ادعائى بوده و يا حقيقى ادعائى مى‌باشند.

امثله و شواهد آن‌

١- قصر موصوف بر صفت كه غير ادعائى باشد مانند: ما زيد الّا كاتب در صورتى كه زيد غير از كتابت صفت ديگر نداشته باشد.

٢- قصر صفت بر موصوف كه غير ادعائى باشد نظير: ما كاتب الّا زيد در صورتى كه غير از زيد كاتب ديگرى نباشد.

٣- قصر موصوف بر صفت كه ادعائى باشد مثل: ما زيد الا طبيب در صورتى كه زيد غير از طبابت صفات ديگرى داشته باشد ولى آنها را در جنب اين صفت بمنزله معدوم فرض كنيم.

٤- قصر صفت بر موصوف كه ادعائى باشد همچون: لا عالم فى البلد الا زيد در صورتى كه غير از زيد عالم ديگر در بلد باشد ولى آن‌ها را به منزله معدوم فرض نمائيم.

و اما ششم قسم قصر اضافى:

قصر اضافى يا از قبيل قصر موصوف بر صفت بوده و يا بالعكس يعنى‌